2009 Yılı Kazı ve Araştırma Sonuçları

Güvercinkayası 2009 Kazısı ve Çevre Araştırmaları, iki haftalık hazırlık çalışmaları sonrası, 1 Ağustos – 14 Eylül 2009 tarihleri arasında sürdürülmüştür. Araştırmaların ana giderleri her yıl olduğu gibi, bu dönem de İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü BAP Koordinasyon Birimi tarafından karşılanmıştır. Bakanlık ve DÖSİMM’den parça parça gönderilen ödenekler, Valilik emriyle Gülağaç İlçesi Köylere Hizmet Götürme faslına aktarılmıştır. Aktarılan ödeneğin büyük bölümü, kazı evi arazisinde bir depo, dört yatak odası, bir duş ve tuvaletten oluşan, ±95 m2 boyutlarında ikinci bir kazı kamp evi binasının inşasında kullanılmıştır. Arta kalan paranın bir bölümü eğitim projemizin giderlerine ve eski kazı kamp evi binalarının tamiratlarına, diğer bir bölümüyse kazının zorunlu giderlerine harcanmıştır. Bir miktar ödenek de 2010 bütçesinde kullanılmak üzere saklanmıştır.

Mercedes-Benz Türk A.Ş. (Aksaray Kamyon), 2009 döneminde de gıda ve malzeme yardımı desteğini aksatmadan sürdürmüştür.

Güvercinkayası kazısına paralel olarak, TÜBİTAK-SOBAG (proje No.: 107K489) projemiz kullanılabilir çevre araştırmaları kapsamında Zoolog Yrd. Doç. Dr. Selçuk Altınsaçlı ve İ.Ü. Zooloji Bölümü Uzmanı Songül Altınsaçlı, 24-27 Temmuz tarihleri arasında, çevresinde çok sayıda tarihöncesi yerleşmesinin bulunduğu, Melendiz’in en önemli yan kolu ve tatlı su kaynağı olan Karasu Kaynak Zonu ve çevresinde, “Kayı ve Balıklı Göllerin ve Bu Göllerin Çevresinde Yaşayan Bitki ve Hayvan Türlerinin Saptanmasına Yönelik Ön Rapor” başlıklı bir araştırma gerçekleştirmişlerdir.

İkinci çerçeve programıysa ilki 19-21 Ağustos 2008 tarihleri arasında, kazı evimizin bulunduğu Demirci Kasabası’nda yürütülen, bu yıl da 5-7 Ağustos tarihleri arasında Gülağaç İlçe merkezinde yapılan, ilk öğretime yönelik, yaklaşık 110 öğrencinin katıldığı “Kültürel ve Doğal Çevremiz 2009 Yaz Şenliği” etkinliğidir. Bu dönemki etkinliğin projesi de gene ekip üyelerimizden Ark. Ma. Fatma Karamısır tarafından oluşturularak yürütülmüştür. Gülağaç İlçesi Kaymakamlığı, Gülağaç Halk Eğitim Müdürlüğü, okul müdürleri ve öğretmenlerinin desteğinde sürdürülen çalışmaya, İstanbul Üniversitesi ve Cerrahpaşa Tıp Fakülteleri’nden beş Halk Sağlığı Anabilim Dalı öğrencisi destek vermiştir.

Güvercinkayası 2009 kazısına paralel olarak yürütülen üçüncü çerçeve programıysa, bölgede giderek kaybolmağa yüz tutan geleneksel köy mimarisiyle ilgili röleve çalışmalarının devamıdır. Bu çalışmanın programı, bu yıl da kazı evimizde bir süre misafir edilen Tepecik-Çiftlik (Niğde) Kazısı ekip üyesi Yük. Müh. W. Schnuchel (Karlsruhe Üniversitesi Mimarlık Tarihi uzmanı) tarafından belirlenmiş, yardımcısı A. Kampelmann, ekip üyelerimizden H. Canol, Ü. Cengiz ve V. İndere’nin katılımıyla Demirci Kasabası ve Çiftlik (Niğde) İçesi sınırları içinde gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Güvercinkayası’nın yanısıra diğer tarihöncesi yerleşmelerinin mimarisiyle yörenin geleneksel mimari tasarım, malzeme ve uygulamaları arasındaki olası benzerlikleri saptamaktır. Çalışma önümüzdeki yıllarda da sürdürülecektir.

Dördüncü cerçeve programıysa, çanak çömlek kullanımıyla ilgilidir. Bu yıl gerçekleştirilen programın önemli ayağını Demirci Kasabası, Gülağaç İlçesi ve Çatalsu köyünde gerçekleştirilen sözlü ve yazılı anket çalışmaları oluşturmuştur. Bu bağlamda, yöre halkı tarafından kullanılan, daha çok boyunlu çömlekler ve testi formlarını yansıtan çanak çömleklerin çizimleri yapılıp kullanım alanlarıyla birlikte depolama kapasiteleri ölçülmüştür. Anket çalışmaları, yerinde belgeleme ve malzeme çizimleri, ekip üyelerimiz Ark. MA. P. Çaylı ve Ark.MA. I. Demirtaş tarafından yürütülmüştür.

Beşinci çerçeve programıysa etnoarkeoloji temelli, kullanılabilir çevre kapsamında gene aynı ekibin yönettiği, yöresel sele sepet yapımına yöneliktir. Gülağaç ilçesi ve yöresinde, sele sepet yapımı, anneden kıza aktarılan, kadınlara özgü bir uğraştır. Sentetik malzemelerin yaygınlaşmasına kadar belirli bir teknikte ve değişik boyutlarda üretilip, daha çok mutfak, kiler ve samanlıklarda zahire ve ürünlerin depolanmasında kullanılmıştır. Silindir biçimi bu seleler yalın, ya da üzerine renkli kumaşlarla işlenen geometrik desenlidir. Her desenin kendine has bir adı bulunmaktadır. Geleneksel sele sepet yapımının ana malzemesi olan saz türlerinin Karasu kaynak zonu çevresinde hasadından üretimlerine kadar geçen süreç, adım adım belgelenmiş, günümüze degin ulaşabilen eski örnekler elden geldiğince konut konut gezilerek saptanmış, fotoğraflanıp çizimleri yapılmıştır. Bu araştırmanın sonuçları, Güvercinkayası konut mimarisinin ürün depolama kapasitelerinin hesaplanarak modellemesinde ve ileride kurulması öngörülen bir açık hava müzesinin sergileme konseptinde yol gösterici olabilecektir.

Kazı kamp evinde bir süre misafir edilen, Prehistorya Anabilim Dalımız doktora öğrencilerinden Banu Doğan, değiş tokuş sistemleri, üniversitemiz Sosyoloji Bölümü Arş.Gör. Sergender Sezgin Güvercinkayası Kazısı’nın çevre halkı üzerindeki etkileri, Ark. Abdullah Hacar (İstanbul Arkeoloji Müzeleri Uzmanı), “Güvercinkayası: Prehistorik Kültür Mirasi, Alan Yönetimi Ve Yönetim Planlarının Hazırlanması” konulu yüksek lisans tezi çalışması, bir diğer yüksek lisans öğrencilerimizden Ark. Betül Açıktepe, Trakya Bölgesi’nde tarihöncesi çanak çömlek üzerinde saptanan hasır ve sepet izleriyle karşılaştırmalarda kullanmak üzere gelenksel sele sepet örnekleri konularında çalışmalar yapmışlardır.

Kazımızı ziyaret eden, Buffalo Üniversitesi uzmanlarından Dr Harriet Blitzer, öğrencilerimize Girit Adası’nda bulunan bazı bitki türlerinin, terihöncesinde de olası kullanım alanları konulu etnoarkeoloji çıkışlı bir konferans vermiştir.

Ekip üyelerimizden Dr. hab. Ivan Pavlu, kazı evimize iki günlük bir ziyaret gerçekleştirerek son bulunan öğütme taşları üzerine bu konuda uzmanlaşmak isteyen öğrencilerimizden Rahman Üske’yle çalışmıştır.

Kazımız, Prof. Dr Andreas Müller-Karpe başkanlığında kazı ekibi ve bir gezi grubu, Kültepe, Tepecik-Çiftlik ve Kaletepe kazı ve araştırma ekipleri tarafından ziyaret edilmiştir.